Om de stoomlocomotieven van water te voorzien waren er watergebouwen of water reservoirs te vinden bij het spoor. Het water moest van goede kwaliteit zijn. Er mocht niet te veel kalk en zout in het water zitten, wat nadelig voor de ketel  kon zijn. Meestal werd het water uit een in de buurt gelegen kanaal opgepompt. Maar soms ging het ook via een buizenstelsel omdat het water ter plekke niet van goede kwaliteit was. Dan werd het water kilometers ver vervoerd. Voor de pompen werden filterbakken geplaatst om verontreinigingen tegen te houden  en soms werden er toevoegingen aan het water gedaan.

 

De bovenstaande watertoren is van de NOLS . 

 Deze houten waterreservoirs waren te vinden in Emmen ,Ommen en Gasselternijveen.  De karakteristieke huisjes waren een kleine 10 meter hoog. In het bovenste gedeelte bevond zich een metalen reservoir met een inhoud van 2x 25 kuub. Aan de zijkant zat de zwenkpijp om de locomotieven te vullen. In de jaren vijftig werden de  gebouwen  overbodig. Tegenwoordig is een afwijkend NOLS model op het emplacement van Stadskanaal te vinden .

Het stenen watergebouw van Scheemda. foto Utrechts archief.

De watertoren van Scheemda stond vlak tegen over het station bij het spoordok. Vooral voor de kleine tenderlocomotieven was het noodzaak dat er regelmatig water genomen kon worden. De locomotieven konden van af Groningen dan hun rit naar Nieuweschans vervolgen. Wie weet meer over deze watertoren? Wanneer is de toren gesloopt?  Wim-Mensinga@hotmail.com 

 

 Tek.W Mensinga

Het waterreservoir van Delfzijl.

Dit gebouw stond midden op het tractieterrein, Het gebouw was achtkantig van vorm. Verdere info volgt nog.

 

Op de foto het waterreservoir  op het emplacement van Groningen . Uitvergroting van een ansichtkaart . Verz W Mensinga.

Het watergebouw van Groningen was van het type SS . Het water werd opgepompt uit de spoorhaven. Het water ging daar door een filter heen en werd met een centrifugaal pomp in het waterreservoir gepompt . Onder in het gebouw stond een tafel en een paar stoelen . Hier werd in de jaren vijftig wel eens koffie gedronken door de machinisten . Een van de machinisten ondekte dat het gebouw niet meer waterdicht was want er druppelde water uit het plafond. Dat was natuurlijk niet best en het tankgedeelte is toen ook gesloopt. 

 

Een afbeelding van een pomp uit 1913 van de gieterij Dikkers en Co. verz W Mensinga

Het water opvoer van deze pomp was 10 meter . Deze pompen waren in verschillende grootte leverbaar .Op de afbeelding is een dubbele pomp te zien. Binnen in het huis van de pomp zit een waaier die rond draait en het water als het ware wegduwt .

 

 

Het waterreservoir van het emplacement van Assen .

Dit model oogt nog al Amerikaans. Daar werden ook vaak stalen constructies toegepast oder de watertorens.  In het midden van de consrtuctie is de aan en afvoerleiding te zien. De watertoren stond tegenover het station van Assen. In de jaren vijftig is de toren verdwenen.

 

De watertoren van Slochteren .  foto . de Heer Leentjer.

De watertoren uit 1928 van het Woldjerspoor stond aan de Noorderweg. De watertoren is gebouwd door een cementfabriek uit Delfzijl. Onder de toren zaten diepe kelders waaruit met pompen het water boven in de toren gepompt werd .Op 5 januari 1945 wordt de toren gebombardeerd . Het puin van de toren werd gebruikt voor wegverharding.

Waterreservoir van Baflo,Buitenpost,Heerenveen.

Voor het station van Baflo en bij het station van Buitenpost stond ook een waterreservoir . Boven in het gebouw bevond zich water voor de stoom locomotieven. Deze gebouwen waren rechthoekig van vorm . Het watergebouw van Baflo  werd gelijk met het station gebouwd .Aan de spoorkant zat de waterkolom . Deze gietijzeren kolom zat aan een scharnierstuk zodat hij boven de rails gedraaid kon worden.  Het water moest van goede kwaliteit zijn ivm met de PH waarde, ijzer enz .  Als er te veel kalk in het water zat was dat niet goed voor de ketel .


Het watergebouw van Zoutkamp.

Het waterreservoir  van Zoutkamp zat aan de loods vast . De toren was ongeveer 11 meter hoog . 

Ik zoek nog een afbeelding van het waterresvoir van Meppel, Hoogeveen,Nieuweschans,Sneek Loppersum,Anjum em Tzummarum .

Was het gebouw van Nieuweschans en Hoogeveen de zelfde dan die van Baflo?  Wie weet meer? wim_mensinga@hotmail.com 

Het watergebouw van Sneek nagetekend aan de hand van een luchtfoto. De historische vereniging uit Sneek wist dat het Waterreservoir in 1883 gebouwd was en in 1959 gesloopt werd. Tussen de locloods en het water reservoir liep nog een spoor. De naastgelegen locloods bleef nog een dikke 15 jaar langer staan .


Het waterreservoir van Loppersum .

Het gebouw stond aan de oostkant van het station . Het water ging met een leiding naar het midden perron waar een waterkolom stond.

Bij het Staats Spoor de NOLS en de NFLS werd gebruik gemaakt van Amerikaanse windmolens. Meestal stonden ze enkele meters van het water reservoir vandaan . Vooral in de begintijd van de spoorwegen waren we afhankelijk van de wind . Later kwamen de centrifugaalpompen die op stroom werkten .

Op de bovengaande tekening is een zuigerpomp te zien . Als de zuiger omhoog gaat opent de klep aan de linkerkant . Gaat de zuiger naar beneden dan gaat de klep weer dicht en het water kan maar een kant op en dat is naar rechts waar de tweede klep zich opent . Met dit systeem kan het water een tiental meters hoog opgepomt worden.